Το φυσικό περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής του δήμου Βιάννου είναι αρκετά πλούσιο και χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα φυσικά, οικολογικά και γεωμορφολογικά στοιχεία και σπάνιους τύπους τοπίων. Διαθέτει μοναδικούς περιβαλλοντικούς πόρους και στα ορεινά φιλοξενεί ιδιαίτερης αξίας τόπους άγριας πανίδας και χλωρίδας.

Το ήπιο ξηρό μεσογειακό κλίμα που κυριαρχεί στην ευρύτερη ημιορεινή και ορεινή περιοχή, χαρακτηρίζει γενικά και τους τόπους χλωρίδας και πανίδας που συναντούμε να αναπτύσσονται σε συνδυασμό με τα μεγάλα οικοσυστήματα των δασών και τις καλλιέργειες που υπάρχουν.
Η ορεινή ζώνη του Δήμου Βιάννου και ιδιαίτερα το τμήμα που ορίζεται από το οροπέδιο του Ομαλού και το ρέμα Έργανας σε υψόμετρο 700 έως 800μ., τις νοτιοανατολικές κορυφές και πλαγιές (Τουρλού, Κυνηγού, Γρασπιάσματα κ.λπ.) των βουνών της Δίκτης, την έκταση της 'Ανω Βιάννου στα νότια και τη Σύμη στα νοτιοανατολικά, ανήκει στις λεγόμενες "Ζώνες Ειδικής Προστασίας" που έχουν θεσμοθετηθεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προστασία της φύσης. Πράγματι η περιοχή έχει μεγάλη οικολογική και αισθητική αξία εξαιτίας της ύπαρξης ενός φάσματος τύπων οικοτόπων, με βλάστηση σε καλή κατάσταση κατά το πλείστον. Η χλωρίδα και η πανίδα αυτών των βιότοπων περιέχει τυπικά ενδημικά και επιπλέον τοπικά ενδημικά είδη της Κρήτης.

Δυστυχώς, παρά τη σημασία του οικοτόπου, η περιοχή δεν υπάγεται σε κάποιο καθεστώς διαχείρισης. Ο χαμηλός βαθμός τουριστικής και οικονομικής της ανάπτυξής της, είναι ίσως ένας από τους βασικούς λόγους για τη μέχρι σήμερα διατήρησή της. Η μόνη απειλή είναι οι συχνές πυρκαγιές.

Τα πιο χαρακτηριστικά τοπία μέσα σε αυτή τη ζώνη είναι η κορυφή του Αφέντη Χριστού (2025μ.), το οροπέδιο του Ομαλού, το δάσος του Σελάκανου και το πλήθος φαραγγιών. Τις κορυφές και τα φαράγγια μπορείτε να επισκεφτείτε μόνο με ορειβασία, αλλά τα υπόλοιπα είναι προσπελάσιμα και με αυτοκίνητο, κατά προτίμηση 4Χ4, έχοντας πάντα μαζί σας καλούς οδικούς χάρτες και τη διάθεση για μικρές πεζοπορείες από σημεία όπου μπορείτε να αφήσετε το αυτοκίνητο. Κάθε σημείο της διαδρομής σας αποζημιώνει, καθώς περνάει μέσα από απότομες πλαγιές και υψηλές κορυφές, άλλοτε γυμνές και άλλοτε κατάφυτες.

Εκτός από την ορεινή ζώνη, άλλα ενδιαφέροντα σημεία φυσικής ομορφιάς είναι η έξοδος του Αναποδάρη όπου σχηματίζεται μικρός οικότοπος, το πλήθος αμμουδερών παραλιών που εκτείνονται κατά μήκος της 45χλμ. ακτογραμμής, οι οποίες είναι γεμάτες κοχύλια ενώ σε ορισμένα σημεία εάν παρατηρήσετε θα ανακαλύψετε απολιθωματοφόρα πετρώματα και τέλος, οι ατέλειωτες κοιλάδες που είναι κατάφυτες από διαφορετικά φυτά και δέντρα όπως μυρτιές, καρυδιές, πλατάνια, πεύκα, πρίνοι, κέδροι, ρείκια, ασφένταμοι, σκίνοι, θάμνοι, χαρουπιές, ελιές κ.α.

Πάρα πολλά από τα 1.624 αυτόχθονα αυτοφυή είδη της Κρήτης, συναντιώνται στην ορεινή και ημιορεινή περιοχή του Δήμου Βιάννου.

Τα ενδημικά φυτά είναι ανομοιόμορφα κατανεμημένα και ως επί το πλείστον απαντώνται στα ορεινά, στα μικρά φαράγγια και σε απομονωμένες από καλιέργειες ημιορεινές περιοχές της Βιάννου. Μερικά από αυτά είναι πολύ σπάνια ή βρίσκονται σε κίνδυνο.Τα περισσότερα από τα ενδημικά φυτά είναι χασμόφυτα, δηλαδή φυτά ριζωμένα σε ρωγμές βράχων και σε γκρεμούς, όπου ο ανθρώπινος παράγοντας και τα φυτοφάγα ζώα δεν μπορούν να τα επηρεάσουν. Τα Origanum dictamnus, Petromarula pinnata, staehelina petiolata, Eryngium ternatum, Hypericum jovis, είναι μερικά από τα ενδημικά χασμόφυτα που είναι ευρέως διαδεδομένα στην περιοχή.